اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )

مقدمهء مصححين 9

خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )

اما آنچه كه محقق است كاتبان ، ناسخان و دستور دهندگان به ذوق خود دخالت‌هاى ناروا در نسخ كرده‌اند . براي تهيه كنندگان تا آنجا كه مقدور و ميسور بود تشريح و توضيح موضوعات مشروحه در كتاب و واژه‌هاى آن با برابرهايشان به فارسي و عربي و انگليسى آورده شده است كه كتاب گويا و قابل فهم براي دانشجويان پزشكي و احيانا همكاران باشد . در خاتمه لازم به ياد آوري است كه : آن طور كه مشهود است خف علائي خلاصه اي از ذخيره خوارزمشاهي است ، اما اين مطلب به تمام معني كلمه صحيح نيست ، بلكه در خف علائي از تشريح و وظايف الاعضا ( فيزيولوژي ) و بسياري از بيمارىها و ايضا داروهاي مفرد و مركب ( قرابادين ) و موضوعات ديگر كه در كتاب ذخيره مشروحا مذكور افتاده در خف علائي ديده نمىشود . به طور خلاصه ، ذخيره كتابي است در طب و بهداشت و متفرعات آن كه با احاطه كاملي كه جرجاني به اين علوم داشته و با استفاده از كتب پيشينيان همانطور كه آمده موجد " تجدد طب ايراني " است . اما خفي علائي را مخصوص پادشاه به رشته تحرير در آورده . بعبارت اخري خفي علائي كتابي مخصوص و محض رفع حاجت شاه و بزرگان و اعيان و طبيعتا ساير طبقات مىباشد . خف علائي براي آن دسته كه استفاده از ذخيره ( به مناسبت حجم بزرگ و اشكال در نقل و انتقال كتاب ) مشكل بوده ، بسيار آسان و سهل الوصول گرديده ، كه طالبان بدان مراجعه نمايند 22 . [ نسخه‌هاى خفى علايى ] نسخه‌هاى خفي علايي اما نسخه‌هائى كه در دست تهيه كنندگان اين كتاب بود عبارتند از : ( 1 / 11 ) 1 ) نسخه كتابخانه مجلس شوراي اسلامي شماره 2 تحت شماره 1 الف 23 / 2328 مضبوط است و در 90 برگ ( هر برگ دو صفحه ) به خط نستعليق كه ابواب و فصول آن با مركب قرمز نوشته شده و به خط عبد الله بن محمد بن حاجي سيف الدين بن حاجي يوسف بن حاجي محمد المعلم القاري است كه در كتاب به صورت " مجلس 2 " آمده است . تاريخ كتابت آن 26 شوال 837 هجري قمري كه 306 سال پس از وفات گرگاني است ، در آخر كتاب پنج برگ ( ده صفحه ) در باب " گفتار در چيزها كه نبايد خورد از بهر گزيدن " كه در